ताजमहाल: मुघलांचे वैभव की इराणी कलेचा आविष्कार? अमेरिकी परराष्ट्रमंत्र्याच्या आग्रा दौऱ्याने इतिहासाचा नवा आयाम

आग्रा येथील जगप्रसिद्ध ताजमहाल हा केवळ मुघल सम्राट शाहजहांचा प्रेमाचा ठसा नाही, तर त्यामागे ५०० वर्षांपूर्वीच्या इराणी वास्तुशैलीचा देखील मोठा वाटा आहे, हे नुकतेच अमेरिकी परराष्ट्रमंत्री अँटनी ब्लिंकन यांच्या आग्रा दौऱ्यामुळे पुन्हा एकदा चर्चेत आले आहे. शुक्रवारी (दि. २) झालेल्या या दौऱ्यात ब्लिंकन यांनी ताजमहालाच्या वास्तुकलेकडे बारकाईने पाहिले आणि त्यांनी या स्मारकाच्या निर्मितीमागील विविध सांस्कृतिक योगदानांची चर्चा केली.

ताजमहालाचे बांधकाम सन १६३२ मध्ये सुरू झाले आणि सुमारे २२ वर्षांनी १६५३ मध्ये पूर्ण झाले. मुघल बादशाह शाहजहाने आपली पत्नी मुमताज महल हिच्या स्मरणार्थ या स्मारकाची निर्मिती केली होती. मात्र, या स्मारकाच्या वास्तुकलेच्या मुळाशी इराणमधील स्थापत्यकलेचा प्रभाव आहे, हे अनेक इतिहासकारांनी अधोरेखित केले आहे. ताजमहालाच्या गुम्बज, मिनार आणि मुख्य संरचनेमध्ये इराणी वास्तुशैलीचे अनेक घटक दिसून येतात. उदाहरणार्थ, इराणी स्थापत्यशैलीतील ‘गुम्बद’ आणि ‘चारबाग’ पद्धतीचा वापर ताजमहालामध्ये स्पष्टपणे दिसतो. शिवाय, या स्मारकाच्या निर्मितीमध्ये अनेक इराणी कारागीर आणि वास्तुविशारदांनी देखील महत्त्वाची भूमिका बजावली होती, असे इतिहासकार सांगतात.